刺し子 - Sashiko - workshop

刺し子

Tegenwoordig zie je steeds meer, ingewikkelde, Sashiko patronen opduiken. Het wordt toegepast in mode en (woon)accessoires. Maar wist je dat het een heel oude techniek is?

Al in het begin van de 17e eeuw werd Sashiko - 刺し子 in het noorden van Japan gebruikt. Vooral boeren en vissers gebruikten deze techniek om hun werkkleding te verstellen. Om stof te verstevigen of om verdere slijtage te voorkomen. Maar ook om op die manier stoffen met een hulpstof te repareren. Het watteren zoals wij dat nu kennen werd gedaan door meerdere lappen stof op elkaar vast te zetten met deze steek. Ons woord 'opgelapt' komt ook niet helemaal uit de lucht vallen.

Mensen waren zuinig op hun stoffen en op deze manier hadden stoffen een zo'n lang mogelijk leven.
Stoffen waren een kostbaar goed. Omdat spinnen en weven een tijdrovende bezigheid is.
In die tijd waren er alleen nog maar natuurlijke stoffen zoals katoen, zijde en hennep. Je begrijpt dat zijde alleen gedragen werd door de gegoede mens.
Hennep was wat het merendeel gedragen werd maar ook sneller scheurde. Gezien de snelle slijtage van hennep had je een vaardigheid nodig om scheuren te repareren. Die vaardigheid ontwikkelde zich door de jaren van nut en noodzaak tot decoratief gebruik onder de naam Sashiko.

Deze rijg- of borduurtechniek wordt traditioneel uitgevoerd met wit garen op met indigo geverfde stof. Destijds was het in Japan verboden voor de 'gewone mens' om heldere kleuren te dragen. En het met indigo verven van stof was een betaalbare methode om een toegestane kleur te kunnen dragen. Daarmee werd de combinatie indigo katoen / Sashiko haalbaar.

Sashiko wordt tegenwoordig ook uitgevoerd worden in andere kleurstellingen. Je ziet steeds meer een variatie op het oorspronkelijke waarmee mensen Sashiko eigentijdser toepassen. Door de patronen die gebruikt worden, blijft de oorspronkelijke uitstraling van Sashiko wel aanwezig.

Sashiko betekent 'kleine steekjes'. De steken zouden vergeleken zijn met een rijstkorrel.
Uitspraak van Sashiko: de 'i' wordt niet uitgesproken.

Weetje:
Vaak worden de woorden Sashiko en Boro door elkaar gebruikt. Gedurende vele, vele jaren zijn ze ook nauw aan elkaar verweven. Maar uitwisselbaar zijn deze benamingen niet.
Sashiko verwijst naar de borduurstijl terwijl Boro vodden of gescheurde stof betekent. Bovendien geeft Boro het textiel aan en niet hoe het aan of in elkaar is gezet.

Bovendien zijn er diverse stromingen binnen het borduren van Sashiko. 
Zo is er onder andere:
Moyozashi - rijgsteken in lineaire ontwerpen
Kogin - een afgeleide van Sashiko die veel van stoppen wegheeft en gemaakt is op aftelbare stof
Shonai - rechte lijnen die elkaar kruisen
Hitomezahsi - de structuren die ontstaan uit de uitlijning van veel enkele steken op een raster
Gebruik je binnen Sashiko kunstgarens, wordt het Kakurezashi genoemd.

刺し子

Ben je door het bovenstaande geïnteresseerd geraakt in Sashiko en wil je het leren?

Er wordt een workshop Sashiko georganiseerd op zaterdag 6 november 2021

Wat leer je:
Sashiko, de steken en het aan- en afhechten.
Het tekenen van een Sashiko patroon

Je krijgt een materialen pakket met Japanse stof en bijpassend garen.

Aanvang: 13.30 uur
Locatie: Bij BrainZ, Lübeckplein  68
Docent: Lon Planjer
Kosten: 25,00 €

Om je aan te melden, stuur je een mail naar handwerkcafezwolle@hotmail.nl o.v.v. Sashiko

Hier vind je een filmpje over Blauwdruk in Oostenrijk, Duitsland, Hongarije, Tsjechië en Slovakije
Sinds 2018 staat dit als Immaterieel Erfgoed op de lijst van UNESCO.

Blauwdruk is een manier van stof bedrukken waarbij je een pasta of was, die geen verf aanneemt en doorlaat, op de stof  aanbrengt voordat je die stof in een indigobad doet.
Daardoor kan de verf niet doordringen in de stof op de plek waar de was zit. Daardoor blijft de plek met het met de was aangebrachte ontwerp wit of ongeverfd.

Om de ontwerpen op de stof aan te brengen, worden 'blocks' die soms honderden jaren oud zijn, gebruikt. In dit geval worden regionaal geïnspireerde motieven of meer algemene motieven en soms christelijke afbeeldingen gebruikt.

Het gebruik van flora en fauna motieven staat in relatie met de regio.

Traditionele blauwdruk is in dit geval niet alleen het bedrukken van de stof. Het gaat ook om de voorbereiding. Het spinnen van de vezel, weven, de afwerking, het bedrukken en verven.
Tegenwoordig zijn het vaak kleine familiebedrijven die onder leiding staan van de tweede tot soms wel de zevende! generatie van drukkers / ververs.
Ieder betrokken familielid neemt een deel van het productieproces voor zijn of haar rekening.
De kennis wordt van generatie op generatie doorgegeven volgens oud familierecept. Soms in de vorm van logboeken uit de negentiende eeuw. En de kennis wordt via het familie-logboek doorgegeven maar ook door 'zien en doen'. Zoals we tegenwoordig zeggen; learning by doing.
De betrokkenen hebben een sterke emotionele band met de traditie en het product dat ze maken. En zijn bovendien trots dat zij deel uit maken van een lang bestaande familietraditie.

Wanderungen der Färbegesellen

Klik op bovenstaande foto om de

reportage van UNESCO te zien

Sarah Gwiszcz

Sarah Gwiszcz

Sarah is modeontwerpster. Zij is geboren in het Spreewald (D) en werkt daar nu ook. Zij laat zich inspireren door de klederdracht van de regio. Zij mengt in haar collectie het verleden met het heden. Inmiddels werkt ze dagelijks in haar atelier in Ragow. Met ingang van volgend jaar zomer zal dat ook voor publiek open zijn.

Op bovenstaande foto zie je de traditionele kleding. Tijdens koudere dagen dragen de vrouwen er nog apart gebreide mouwen die tot op de hand doorlopen. Arm- én handwarmers in één. 

Collectie met Blaudruck van Sarah Gwiszcz

De blauwdruk-stoffen maakt Sarah zelf. De ontwerp het motief, en bedrukt haar eigen stoffen.

Het verven gebeurt met synthetische indigo. De stof blijft gedurende anderhalf uur in een bad. Het voordeel hiervan is dat het geen 'zuurstofpauzes' nodig heeft. 

  

Tijdens Internationale Vrouwendag 2014 organiseerde het Spreewald Museum Lübbenau een bijeenkomst waar Modevrouwen over Vrouwenmode met elkaar en Sarah in gesprek gingen.

Vlisco - achtergrondverhaal

Enige tijd geleden is een delegatie uit Benin (West Afrika) op bezoek geweest in Nederland. Dit in verband met een samenwerking tussen twee vrouwenorganisaties in Benin (Tikonna en Mialebouni) en Vrouwen van Nu. Handwerkcafé Zwolle is samen met deze delegatie op bezoek geweest bij Vlisco in Helmond.

Historie Vlisco, De Modekoning van Afrika
In 1802 heeft zich op het Vlisco-terrein een textieldrukker gevestigd met de naam Sutorius. Deze Nederlandse Handelsmaatschappij bracht een groot deel van geverfde en bedrukte textiel naar Nederlands Indië. Tijdens de afscheidingsoorlog tussen 1830 en 1839 werd er bijna geen handel bedreven waardoor Sutorius in de problemen kwam.
Een rijke koopman uit Amsterdam, Pieter Fentener van Vlissingen (Pieter-1) wilde hem financieel helpen. Daarbij werd overeengekomen om  het bedrijf op termijn over te doen aan zijn zoon (Pieter.2). Na een opleiding van 3 jaar nam Pieter jr. op 20-jarige leeftijd de fabriek van Sutorius over. Zijn vader was inmiddels overleden. Hij breidde al snel uit en ging verder onder de naam Pieter Fentener van Vlissingen & Co.
Pieter had nog twee ooms (Paul en Frits) die een belangrijke rol speelden. Oom Paul, mede oprichter van Stork Werkspoor, zorgde voor transport naar Nederlands Indië. Oom Frits woonde in Nederlands Indië en stuurde staaltjes batik om ze in Helmond na te laten maken. Het leeuwendeel ging naar Nederlands Indië maar ook toen werd er al geëxporteerd naar West Afrika.

© Vlisco

Van imitatiebatik voor Nederlands Indië naar Dutch Wax voor Afrika

Pieter Fentener van Vlissingen -3 (1853-1927) heeft van 1873 tot zijn door in 1927 een belangrijke rol vervuld. In deze periode is het accent verlegd van Nederlands Indië naar vele Europese landen en een deel Afrika. Zijn twee zoons het in de jaren '20 het werk overgenomen. Zoon Pieter -4 richtte zich op de Europese markt en zoon Jan vanaf de '30er jaren op de Afrikaanse markt. Dit was mede omdat de Nederlandse regering een exportverbod had opgelegd van batiks naar Nederlands Indië om kleine locale batikbedrijfjes daar te beschermen. Inmiddels heeft Vlisco een geweldige naam opgebouwd in heel West en Midden Afrika. 

Tot de jaren '90 was 90% van de ontwerpen een klantopdracht en 10% eigen creaties. Inmiddels is dat percentage omgedraaid. Ontwerpers zijn opgeleid aan de kunstacademie en verzorgen 90% van de creatieve ontwerpen. Door het maken van inspiratiereizen hebben zij kennis en inzicht verworven om voor de Afrikaanse markt te kunnen ontwerpen.

Diverse bedrijven maken deel uit van de Vlisco-groep. Distributie en productiebedrijven onder andere ook in Ghana en Ivoorkust.

Vlisco behoort tot het topsegment van de Afrikaanse kledingmarkt. Vrouwen met aanzien die het zich kunnen permitteren dragen Vlisco met verve. Voor ons idee; Vlisco is vergelijkbaar met Versace.

© Vlisco

De blokdrukstempels die tot 1985, sporadisch nog, in Helmond werden gebruikt zijn inmiddels vervangen door gemechaniseerde technieken. In de Afrikaanse bedrijven worden ze nog wel gebruikt. De stempels hebben nummers aan de zijkant. De nummers corresponderen met de dessins die ermee gedrukt worden.

Drukken wordt gedaan door het drenken van de stempel in een drukpasta, waarna de stempel op doek gedrukt wordt. Dit doek is vooraf met hars (wax) bedrukt in hetzelfde design dat op de stempel staat. De met hars bedrukte doek wordt geverfd in een indigo-bad. Daarbij blijven de met hars bedrukte gedeelten wit. De hars wordt vervolgens deels of geheel verwijderd, waardoor er witte plekken ontstaan die vervolgens weer bedrukt kunnen worden.

Handwerkcafé Zwolle nieuws-update

Woensdag j.l. was het weer een prachtige middag. We zijn weer heel gastvrij in de museumtuin van het Stedelijk Museum Zwolle ontvangen.

Veel nieuwe deelnemers vinden de weg naar Handwerkcafé Zwolle. We konden ons verheugen in enkele gepassioneerde haaksters/breisters. Zij hadden ook mooie werkstukken bij zich, waaronder gequilte tasjes, en een gehaakt vestje. Het laatste deed meteen dienst tijdens een briesje. Zij werkten verder aan een omslag in pasteltinten en een vest. Het vest wordt heel bijzonder. Het rugpand is gemaakt vanuit een ronding met veel, grote bloembladeren.

Andere jongedames kwamen om te verder te haken aan een werkstuk en te leren breien. Het is altijd leuk dat mensen die naar het Handwerkcafé komen al de passie voor naalden en draad hebben. Wanneer ze dan op weg geholpen worden met een techniek als haken, breien of borduren, ze dat dan ook snel in de vingers hebben. Vaak gaan in dit geval passie en aanleg goed samen.
Aan het eind van deze middag kon er dan ook weer een brei-diploma worden uitgereikt.

De tuin biedt vele mooie hoekjes en plekjes. Er was ruimte voor het Handwerkcafé met grote werktafels en stoelen. Maar ook is er de mogelijkheid een plekje naar keuze in te nemen.

De herfst zal binnen niet al te lange tijd beginnen.We zullen dan weer in het Museum Atelier zijn. Kijk in agenda, links op deze pagina, voor data.

Tijdens het Handwerkcafé van juli is begonnen met vele meters stof  in te rijgen en af te binden. In tussenliggende periode is dit afgemaakt. Deze meters, met diverse ingeregen motieven, zijn ondergedompeld in een indigo-bad. Het resultaat is meegebracht. We konden zien hoe verschillende manieren van rijgen, binden én gebruik van motieven tot heel uiteenlopende producten leidt.
Hieronder is een voorbeeld te zien.

Het najaarsseizoen 2012 beginnen we met een workshop Mail Art. Deze wordt georganiseerd op woensdag 5 september in het Museum Atelier. Alle info over deze workshop kun je lezen in het artikel op deze weblog met de titel Borduren en Versturen - Mail Art d.d. 30 juli. Hiervoor kun je je tot en met vrijdag 31 augustus nog aanmelden. Via handwerkcafézwolle@hotmail.nl of Twitter DM.